'Invoering WAB: kwetsbare groepen krijgen het moeilijker'

BvK in Volkskrant: miljoenen tekort dreigen door toename bijstandsuitkeringen

De invoering van de Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) per 1 januari 2020 kan de gemeentelijke capaciteit voor het sociaal domein nog verder onder druk zetten. Met name mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt dreigen door deze nieuwe wet hun baan kwijt te raken of meer moeite te krijgen om aan werk te komen. “Dat kan leiden tot meer bijstandsuitkeringen en een hogere werkdruk voor de dienst Werk & Inkomen”, voorspelt directeur Ido van der Meulen van de BvK. Uit de recent bekendgemaakte bijstandsbudgetten (BUIG) blijkt dat daar niet op is geanticipeerd. In de Volkskrant van 25 oktober 2019 waarschuwt Van der Meulen voor tientallen miljoenen tekort door toename van het aantal bijstandsuitkeringen

De WAB beoogt de kloof tussen ‘vast’ en ‘flex’ te verkleinen. Daardoor krijgen werknemers met een tijdelijk contract of die werken in een payroll-constructie meer bescherming. Alhoewel dat op brede politieke en maatschappelijke ondersteuning kan rekenen, waarschuwen verschillende maatschappelijke organisaties voor mogelijke negatieve bijeffecten van de wet. Vooralsnog zegt de Rijksoverheid eerst te willen afwachten hoe de WAB in de praktijk gaat functioneren, dit te monitoren en pas daarna met eventuele herstelmaatregelen te komen. 

Glazen bol

“Je hebt geen glazen bol nodig om te voorspellen wat zeer waarschijnlijk gaat gebeuren”, aldus Van der Meulen. “Werkgevers zijn in de regel vanaf de eerste werkdag verplicht om een transitievergoeding te betalen wanneer zij afscheid willen nemen van een werknemer. en werken met payroll-constructies wordt voor werkgevers fors duurder. Allemaal goed nieuws vanuit een werknemersperspectief op macroniveau. Maar het betekent wel een prikkel voor werkgevers om meer risicomijdend te worden.”

Flexwerkers

Met name voor werknemers met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt – bijvoorbeeld vanwege een beperking – kan de WAB ertoe leiden dat werkgevers huiverig worden om hen in dienst te houden of werk aan te bieden. Ook wordt het voor werkgevers minder aantrekkelijk om deze doelgroep als flexwerkers in te zetten. Mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt die voorheen kans maakten om bijvoorbeeld via een payroll constructie door te groeien naar een ‘reguliere’ baan, dreigen nu dat perspectief op aansluiting op de arbeidsmarkt te verliezen.

Scenario

Ido van der Meulen: “Ik ben van nature geen zwartkijker maar het meest waarschijnlijke scenario geeft geen goed gevoel: er zullen zich weer meer mensen melden voor een bijstandsuitkering en wie nu al in de bijstand zit en een ‘vlekje’ heeft, zal meer moeite krijgen om een baan te vinden. Klantmanagers en anderen die mensen helpen om een baan te vinden, zien straks een extra grote stapel complexe dossiers op hun bureau. Dat vraagt meer tijd en aandacht. Alleen is daar in het budget helemaal geen ruimte voor. Er zal juist strak worden aangestuurd op het halen van doelstellingen en meer effectiviteit. Het lijkt alsof de invoering van de Participatiewet zich herhaalt; het was de bedoeling om mensen met afstand tot de arbeidsmarkt beter te laten integreren maar het resultaat was het omgekeerde. Ook nu vrees ik dat er juist meer mensen op de bank terecht komen, wat niet alleen voor henzelf bijzonder frustrerend is maar ook leidt tot hogere maatschappelijke kosten.” 

Uitvoeringstoets

Volgens Van der Meulen is het daarom onverstandig van de Rijksoverheid om ondanks alle waarschuwende signalen van maatschappelijke organisaties gewoon door te drukken en ergens in de toekomst te gaan evalueren. “Er moet een uitvoeringstoets komen op deze nieuwe wetgeving. Het zou goed zijn wanneer gemeenten nu al in kaart brengen wat de mogelijke scenario’s zijn en wat dat vraagt aan menskracht en budget. Het is verstandiger om nu al te anticiperen dan om straks achter de feiten aan te rennen.” Omdat de BUIG-budgetten voor 2020 nauwelijks stijgen en bijna de helft van de gemeenten zelfs minder geld krijgt, vermoedt Van der Meulen dat de invoering van de WAB bij de berekeningen geen rol heeft gespeeld. “Voor de WAB betalen we straks een maatschappelijke rekening die niemand nog heeft ingecalculeerd.”